TIÊT THANH MINH

         Thanh minh, theo dương lịch vào ngày 4 tháng 4 hàng năm,  ngày thanh minh (âm lịch) trùng với ngày 4/4 dương lịch. Năm nay ngày 4/4 (Thanh Minh) trùng với ngày 7/3năm Ất Tỵ. Thanh minh, không phải chỉ có một ngày mà theo thời tiết (tiết  thanh minh cỏ mọc  xanh non tươi tốt), ngày thanh minh chỉ là tục lệ dân đi tảo mộ và đi dạo  trên cỏ xanh tươi mùa xuân.Trong truyên Kiều Nguyễn Du có câu:

: “Thanh minh trong tiết tháng ba, lệ là tảo mộ hội là đạp thanh, gần xa nô nức yến anh, chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân”. Đi du lịch,  các đôi trai tài gái sắc  gặp nhau như Thúy Kiều và Kim Trọng gặp nhau  “mặt mơ tưởng mặt” duyên thầm thanh minh.

Theo truyền thuyết của Tầu, Ngọc hoàng có một cô con gái tên là nàng Bân. Nàng Bân rất xinh đẹp, chăm chỉ, hay lam hay làm, luôn  chân luôn tay. Tính tình nữ nhi cẩn thận nên làm gì cũng chậm. Nàng cưới chồng dịp  trời xe lạnh, nàng khâu bộ áo cưới cho chồng sắp cưới, vì do quá chậm nên mãi đến tháng ba trời hết lạnh mới khâu xong bộ quần áo cưới, nàng Bân rất buồn. Ngọc hoàng biết ý thương nàng, chiều nàng nên khiến cho trời rét để chàng vận bộ quần áo cưới nàng Bân khâu.  Bởi thế nên gọi retsthan minh là rét nàng Bân. Thời nay, kinh tế thị trường, khá hơn, có vô số nàng “Bân” xinh đẹp nhưng lại rất lười do thị trường, mua bán dễ dàng, trong các siêu thị, quầy hàng trang sức rất “hoành tá tràng”,  không nữ nhi nàng “Bân” nào phải ngồi khâu cả, chỉ vèo một tí ra siêu thị là mua ngay được một bộ comple theo ý nàng “Bân” thời nay; kiêu như bành trôi bánh chay tết Hàn thực.

 

 

TẾT HÀN THỰC – 3/3

Hôm nay mồng 3 tháng 3 âm lịch. Mỗ ngồi nhớ lại ngày này những năm xưa. Dân ta gọi  3/3  là tết bánh trôi bánh chay, nơi thì gọi là tết hàn thực (ăn  lạnh).  Nơi  gọi là tết Tam  trùng, (vì tháng và ngày đều trùng lặp là số 3). Gọi là tết Thanh  Minh là không chính xác ( bởi do chữ tiết và chữ Tết gần nhau) ,họ hiễu lầm tưởng là một.  Dân ta có phong tục làm bánh chay và bánh trôi vào ngày  này, vui là chinh. Bánh trôi đều bằng bột gạo nếp pha chút bột gạo tẻ,  bánh chay  có  nhân bằng cục mật nhỏ,  để trên đĩa; bánh trôi không trộn mật nhưng thả nổi trên bát  mật có pha  thêm vài thứ. Ngày 3/3 hầu như gia đình nào cũng làm bánh trôi bánh chay, cô dâu mới về khéo tay trổ tài làm bánh trôi bánh chay, cả nhà nịnh khen ngon, rất vui!. Thời kỳ “dương thịnh” bánh trôi bánh  chay bị mất hút hàng lươn, lớp trẻ hầu như không biết, người cao tuổi không còn nhớ, chỉ có  lớp người “hoài cổ” như mỗ   thì vưỡn nhớ như in.

Dần dần xã hội trở lại thời kỳ “âm thịnh” xưa, bánh trôi bánh chay quay  trở lại và thịnh hành. Nhưng vì là thời kỳ cơ chế thi trường nên phần  lớn là mua ngoài chợ, ít gia đình tự làm.